Hôm nay chúng ta sẽ nói về William Jefferson Clinton – thường được biết đến với cái tên Bill Clinton.
Bill Clinton là tổng thống đầu tiên của Đảng Dân chủ phục vụ trọn vẹn hai nhiệm kỳ kể từ thời Franklin Roosevelt.
Clinton nhậm chức vào năm 1993 và tái đắc cử năm 1996. Nhiều nhà sử học coi nhiệm kỳ của ông là thành công: kinh tế tăng trưởng, đất nước phần lớn trong hòa bình.
Tuy nhiên, Clinton cũng có những thất bại đáng kể. Ông không thể thuyết phục Quốc hội chấp nhận kế hoạch cải cách hệ thống y tế quốc gia.
Và trong nhiệm kỳ thứ hai, Hạ viện đã tiến hành các bước để luận tội ông. Nhưng Thượng viện đã quyết định không bãi nhiệm.
Clinton kết thúc nhiệm kỳ với tỷ lệ ủng hộ cao. Song ông cũng được nhớ đến như tổng thống Mỹ thứ hai bị luận tội.
Tuổi thơ
Bill Clinton sinh ra tại một thị trấn có cái tên khó quên: Hope (Hy Vọng). Ông lớn lên tại đây và một thị trấn gần đó thuộc bang Arkansas, miền Nam nước Mỹ.
Phần lớn tuổi thơ của Clinton được nuôi dưỡng bởi mẹ và bà ngoại, cả hai đều là y tá. Cha ông qua đời trong một vụ tai nạn xe hơi trước khi ông chào đời.
Khi học trung học, Clinton từng gặp Tổng thống John F. Kennedy tại Nhà Trắng.
Những người quen biết Clinton khi còn trẻ nhớ ông là một người thông minh, duyên dáng, có tài âm nhạc. Mẹ ông từng nói rằng một ngày nào đó ông sẽ trở thành tổng thống.
Và quả đúng như vậy, Clinton đã theo đuổi những hoạt động hướng đến sự nghiệp chính trị. Ông học đại học tại Đại học Georgetown ở Washington, DC, chuyên ngành quan hệ quốc tế; tham gia lãnh đạo các nhóm sinh viên; và làm việc tại Thượng viện Mỹ với vai trò thư ký.
Sau đó, ông tiếp tục học tại Đại học Oxford, Anh, nhờ học bổng Rhodes danh giá.
Tiếp đó, ông lấy bằng luật tại Đại học Yale, nơi ông gặp Hillary Rodham – người vợ sau này của mình. Hai người có một con gái tên Chelsea.
Sau khi hoàn tất việc học, Clinton trở về Arkansas để tham gia chính trường. Năm 32 tuổi, ông trở thành một trong những thống đốc trẻ nhất nước Mỹ.
Hai năm sau, ông thất bại trong tái tranh cử, trở thành “cựu thống đốc trẻ nhất.” Từ đó, sự nghiệp chính trị của ông thường xuyên xen lẫn thành công và thất bại.
Những thành công của Clinton thường đến từ chính sách ôn hòa, thu hút cử tri ở nhiều phe phái. Ông cũng là một diễn giả giỏi, được nhiều người yêu mến vì sự lôi cuốn và quan tâm đến người khác.
Tuy vậy, các nhà phê bình cho rằng Clinton hay đưa ra quyết định vì lợi ích chính trị, và đôi khi cố làm vừa lòng quá nhiều người đến mức chẳng làm vừa lòng ai.
Sau một loạt vai trò quốc gia xen lẫn thất bại, Clinton tranh cử tổng thống năm 1992. Ban đầu, ông không thành công: còn trẻ, ít người biết đến, lại dính tin đồn quan hệ ngoài luồng.
Nhưng rồi Clinton dần thắng các vòng bầu cử sơ bộ. Báo chí gọi ông là “Cậu bé trở lại” (Comeback Kid). Ông xây dựng hình ảnh chính trị gia có thể vượt qua sóng gió.
Trong cuộc bầu cử tổng thống, Clinton đối đầu với đương kim tổng thống Cộng hòa George H.W. Bush và ứng viên độc lập mạnh mẽ Ross Perot.
Đêm bầu cử, Clinton chiến thắng. Dù chỉ giành dưới 50% phiếu phổ thông, ông có đủ phiếu đại cử tri để trở thành tổng thống.
Nhiệm kỳ tổng thống
Nhóm tranh cử của Clinton có khẩu hiệu không chính thức: “Đó là kinh tế, ngốc ạ.” Ý họ là phần lớn cử tri quan tâm trước hết đến vấn đề tài chính.
Vì thế, Tổng thống Clinton nhanh chóng đưa ra một loạt thay đổi kinh tế: tăng thuế với người giàu, cắt giảm chi tiêu để hỗ trợ người nghèo.
Chỉ sau vài năm, thâm hụt ngân sách biến mất, chính phủ liên bang có thặng dư, và nền tài chính Mỹ ở trạng thái vững mạnh – dù không phải ai cũng đồng ý với cách làm của Clinton hay cho rằng ông xứng đáng toàn bộ công lao.
Ngay đầu nhiệm kỳ, Clinton muốn cải cách hệ thống bảo hiểm y tế để tất cả người Mỹ có thể tiếp cận dịch vụ y tế với chi phí hợp lý. Ông giao cho vợ mình, Đệ nhất phu nhân Hillary Clinton, dẫn dắt kế hoạch.
Tuy nhiên, nhiều nghị sĩ và cử tri phản đối. Kế hoạch thất bại.
Trong đối ngoại, Clinton gặp khó khăn ban đầu. Ông rút quân Mỹ khỏi Somalia sau khi nỗ lực nhân đạo biến thành xung đột đẫm máu. Ông cũng bị chỉ trích vì chậm can thiệp trong nạn diệt chủng ở Rwanda, nơi hàng trăm nghìn người bị sát hại.
Sau đó, Clinton giành được khen ngợi trong một số lĩnh vực: giúp khôi phục tổng thống dân cử ở Haiti, tham gia đàm phán hòa bình ở Bosnia và Ireland, và cùng NATO can thiệp tại Kosovo để ngăn chặn tấn công người Albania.
Nhìn chung, Clinton tin Mỹ có vai trò quan trọng trong việc duy trì hòa bình và bảo vệ nhân mạng trên thế giới, nhưng không muốn tiêu tốn quá nhiều nguồn lực. Ông hợp tác với các nước khác và đặt ra những mục tiêu vừa phải.
Luận tội
Phần lớn thời gian Clinton làm tổng thống, ông bị điều tra. Các thẩm phán liên bang chỉ định Kenneth Starr làm công tố viên đặc biệt để xem liệu Clinton có phạm tội trong các khoản đầu tư tài chính trước khi nhậm chức hay không.
Trong quá trình điều tra, Starr phát hiện Clinton có quan hệ tình ái với một nữ nhân viên trẻ trong Nhà Trắng. Starr hỏi Clinton về việc này dưới tuyên thệ.
Sau đó, Starr cáo buộc Clinton khai man và tìm cách ngăn người khác nói ra sự thật.
Cuối cùng, Clinton công khai thừa nhận mối quan hệ và xin lỗi cử tri cùng gia đình. Nhưng ông phủ nhận việc nói dối hay ép buộc người khác nói dối.
Hạ viện không chấp nhận lời biện hộ và thông qua hai điều khoản luận tội.
Thượng viện sau đó xét xử. Đa số thượng nghị sĩ cho rằng hành động của Clinton không phải vi phạm nghiêm trọng đến mức phải bãi nhiệm. Ông được tuyên trắng án và tiếp tục làm tổng thống.
Di sản
Sau hai nhiệm kỳ – giới hạn tối đa cho một tổng thống Mỹ – Clinton và vợ chuyển về sống gần New York. Sau này, Hillary Clinton trở thành thượng nghị sĩ New York, rồi ngoại trưởng, và ứng viên tổng thống của Đảng Dân chủ.
Giống nhiều cựu tổng thống khác, Bill Clinton viết hồi ký và lập thư viện tổng thống. Ông cùng gia đình điều hành Quỹ Clinton, làm việc về các vấn đề nhân đạo, y tế và kinh tế.
Đối với nhiều người, nhiệm kỳ của Clinton là một trải nghiệm pha trộn: nền kinh tế đạt đỉnh điểm mạnh mẽ, nhiều người tìm được việc, nhiều gia đình lần đầu sở hữu nhà cửa. Giữa thập niên 1990, Internet và công nghệ bùng nổ, tạo nên sự thịnh vượng.
Clinton cũng là diễn giả lôi cuốn, truyền cảm hứng cho nhiều cử tri ủng hộ Đảng Dân chủ. Nhiều người ủng hộ ông vì đã bổ nhiệm phụ nữ và người thiểu số vào các vị trí quyền lực, hạn chế súng ngắn, bảo vệ môi trường, và cho phép một số người nghỉ phép có lương để chăm sóc bản thân hoặc gia đình.
Nhưng cả hai đảng đều có điểm bất đồng với ông. Và ngay cả những người ủng hộ cũng thừa nhận: Clinton đã phải dành nhiều thời gian trong nhiệm kỳ để đối phó với các cáo buộc sai phạm.
